قند خون بارداری: علل، خطرات و روشهای مدیریت
قند خون بارداری یا دیابت بارداری به وضعیتی اطلاق میشود که در آن سطح قند خون (گلوکز) در دوران بارداری به طور غیر طبیعی بالا میرود. این وضعیت بهطور معمول در اواخر بارداری، به ویژه در سه ماهه دوم یا سوم رخ میدهد و میتواند برای مادر و جنین مشکلاتی به همراه داشته باشد. دیابت بارداری میتواند به سلامت مادر، جنین و نوزاد پس از تولد آسیب بزند، اما اگر به موقع تشخیص داده شود و تحت درمان و مدیریت مناسب قرار گیرد، میتوان از بسیاری از مشکلات جلوگیری کرد.
علل و عواملی که به بروز دیابت بارداری کمک میکنند
بسیاری از خانمهای باردار در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی و فیزیولوژیکی دچار مشکلاتی در سطح قند خون میشوند. در بدن معمولی، انسولین تولید شده توسط لوزالمعده به کنترل قند خون کمک میکند. اما در دوران بارداری، هورمونهای مختلفی مانند استروژن، کورتیکوستروئیدها و هورمونهای دیگر باعث میشوند که بدن مادر به انسولین مقاومت نشان دهد. این مقاومت به انسولین باعث میشود که سطح قند خون افزایش یابد.
دلایل و عواملی که احتمال بروز دیابت بارداری را افزایش میدهند شامل:
سابقه خانوادگی دیابت: اگر در خانواده فرد سابقه ابتلا به دیابت وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به دیابت بارداری بیشتر است.
چاقی یا اضافه وزن: مادرانی که دچار اضافه وزن هستند یا شاخص توده بدنی (BMI) بالایی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت بارداری قرار دارند.
سن بالای 25 سال: زنان بارداری که بالای 25 سال سن دارند، خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت بارداری دارند.
تعداد بارداریهای بیشتر: بارداریهای متعدد یا تاریخچه بارداریهای قبلی با دیابت بارداری، خطر ابتلا به این بیماری را در بارداریهای آینده افزایش میدهد.
نژاد: زنان از نژادهای خاص مانند آمریکاییهای آفریقایی، اسپانیایی، آسیایی و بومیان آمریکا بیشتر در معرض خطر دیابت بارداری هستند.
سابقه دیابت در بارداریهای قبلی: اگر فرد در دوران بارداری قبلی خود دیابت بارداری داشته باشد، احتمال بروز آن در بارداریهای بعدی بیشتر است.
افزایش فشار خون: فشار خون بالا در دوران بارداری نیز میتواند از عوامل خطرساز برای دیابت بارداری باشد.
علائم دیابت بارداری
دیابت بارداری معمولاً علائم قابل توجهی ندارد، به همین دلیل است که تشخیص آن در بسیاری از موارد دشوار است. به طور کلی، علائم و نشانهها ممکن است شامل:
تشنگی مفرط
افزایش نیاز به دفع ادرار
خستگی مفرط
تاری دید
حالت تهوع یا استفراغ (بیشتر در اواخر بارداری)
عفونتهای مکرر، به خصوص عفونتهای مثانه یا دستگاه تناسلی
با این حال، به دلیل عدم وجود علائم خاص در بسیاری از موارد، بررسیهای خون و آزمایشهای دورهای برای تشخیص دیابت بارداری ضروری هستند.
خطرات و عوارض دیابت بارداری برای مادر و جنین
دیابت بارداری میتواند برای مادر و جنین عواقب جدی به همراه داشته باشد:
برای مادر:
افزایش فشار خون و پرهاکلامپسی: دیابت بارداری میتواند منجر به افزایش فشار خون و بیماری پرهاکلامپسی شود که خود را با فشار خون بالا و پروتئین در ادرار نشان میدهد.
زایمان سخت و نیاز به سزارین: زنانی که دیابت بارداری دارند، بیشتر احتمال دارد که نوزادی بزرگتر از حد معمول داشته باشند که میتواند باعث زایمان سخت یا نیاز به سزارین شود.
خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در آینده: زنان مبتلا به دیابت بارداری پس از تولد نوزادشان در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع 2 در طول زندگی خود قرار دارند.
برای جنین و نوزاد:
نوزاد بزرگ: یکی از اصلیترین خطرات دیابت بارداری برای جنین، افزایش وزن غیر طبیعی نوزاد (ماکروزومی) است که میتواند منجر به مشکلاتی در حین زایمان و صدمات به نوزاد شود.
زایمان زودرس: دیابت بارداری میتواند خطر زایمان زودرس را افزایش دهد.
مشکلات تنفسی: نوزادانی که از مادران مبتلا به دیابت بارداری به دنیا میآیند، ممکن است با مشکلات تنفسی و نیاز به مراقبتهای ویژه در نوزادی مواجه شوند.
هیپoglycemia یا قند خون پایین: نوزادان ممکن است پس از تولد دچار قند خون پایین شوند که نیاز به درمان فوری دارد.
افزایش خطر ابتلا به دیابت در آینده: کودکانی که مادران آنها در دوران بارداری دیابت بارداری داشتهاند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در آینده هستند.
تشخیص دیابت بارداری
تشخیص دیابت بارداری معمولاً با آزمایشهای خون انجام میشود. در بیشتر موارد، در هفتههای 24 تا 28 بارداری، زنان باردار آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) را انجام میدهند. در این آزمایش، فرد باید مقداری محلول گلوکز را بنوشد و سپس خون او در زمانهای مختلف اندازهگیری شود تا میزان قند خون او ارزیابی گردد.
روشهای مدیریت دیابت بارداری
مدیریت دیابت بارداری به کنترل دقیق سطح قند خون نیاز دارد و معمولاً شامل ترکیبی از رژیم غذایی مناسب، ورزش، نظارت منظم بر قند خون و در برخی موارد داروها میشود.
رژیم غذایی سالم
رژیم غذایی مناسب میتواند به کنترل سطح قند خون کمک کند. توصیه میشود که زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری از مواد غذایی با شاخص گلیسمی پایین استفاده کنند و وعدههای غذایی منظم و متعادل داشته باشند. کاهش مصرف شکر و غذاهای فرآوریشده و افزایش مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای بدون چربی اهمیت دارد.
ورزش
ورزش منظم، مانند پیادهروی، میتواند به کاهش سطح قند خون کمک کند. البته باید ورزشها با مشورت پزشک و مطابق با وضعیت بارداری انجام شوند.
نظارت بر قند خون
مراقبت منظم از قند خون برای اطمینان از کنترل مناسب آن در طول روز ضروری است. زنان باردار مبتلا به دیابت باید به طور مرتب قند خون خود را اندازهگیری کنند.
داروها
در برخی از موارد، زنان مبتلا به دیابت بارداری نیاز به داروهای خوراکی یا تزریقی مانند انسولین برای کنترل سطح قند خون دارند. انسولین معمولاً زمانی تجویز میشود که رژیم غذایی و ورزش به تنهایی نتوانند قند خون را کنترل کنند.
نتیجهگیری
دیابت بارداری وضعیتی است که نیاز به نظارت دقیق و درمان مناسب دارد تا از بروز مشکلات برای مادر و جنین جلوگیری شود. از آنجا که این بیماری معمولاً علائم واضحی ندارد، تشخیص به موقع و مدیریت صحیح آن از اهمیت بالایی برخوردار است. با پیروی از توصیههای پزشکی، رژیم غذایی سالم، ورزش و نظارت منظم بر قند خون، زنان باردار میتوانند به طور مؤثر دیابت بارداری را کنترل کرده و بارداری سالمی داشته باشند.
