همه چیز درباره ارتودنسی دندان
ارتودنسی یکی از مهمترین تخصصهای دندانپزشکی است که نقش بزرگی در سلامت دهان و زیبایی صورت دارد. این درمان میتواند مشکلات دندانی و فکی را اصلاح کند، عملکرد دهان را بهبود دهد و لبخندی زیباتر ایجاد کند.
ارتودنسی چیست؟ راهنمای کامل انواع، زمان مناسب درمان و جدیدترین روشها
ارتودنسی یکی از مهمترین شاخههای تخصصی دندانپزشکی می باشد که با هدف اصلاح موقعیت دندانها، بهبود عملکرد فک و افزایش زیبایی لبخند انجام میشود. این واژه از دو بخش «ارتو» به معنی درست و «اودون» به معنی دندان تشکیل شده و به طور کلی به معنای صاف و منظم کردن دندانها است. امروزه ارتودنسی فقط یک درمان زیبایی محسوب نمیشود، بلکه نقش مهمی در سلامت دهان، جویدن صحیح غذا و حتی سلامت مفصل فک ها دارد.
با پیشرفت علم دندانپزشکی، روشهای درمان ارتودنسی خیلی متنوعتر و دقیقتر شدهاند و امکان درمان برای کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان نیز فراهم است. در این مقاله به بررسی کامل ارتودنسی، انواع روشها، زمان مناسب درمان، طول دوره، درد، هزینه و جدیدترین تکنولوژیها میپردازیم.
ارتودنسی چیست و چه مشکلاتی را درمان میکند؟
ارتودنسی شاخهای تخصصی از دندانپزشکی است که وظیفه آن اصلاح ناهنجاریهای دندانی و فکی است. مهمترین هدف این درمان ایجاد هماهنگی بین دندانها و فکهاست تا عملکرد دهان و زیبایی لبخند بهبود یابد.
مشکلاتی که با ارتودنسی درمان میشوند شامل موارد زیر می باشد:
- کجی و نامرتبی دندانها
- شلوغی بیش از حد دندانها
- فاصله بین دندانها
- جلو بودن بیش از حد دندانهای بالا (اوربایت)
- جلو بودن فک پایین (آندربایت)
- کراسبایت و اختلال در جفت شدن دندانها
- مشکلات رشد فک
در برخی موارد، این درمان تنها موقعیت دندانها را اصلاح میکند، اما در موارد دیگر جهت رشد فک نیز تغییر داده میشود که به آن درمان ارتوپدیک گفته میشود.
بهترین سن برای شروع ارتودنسی
یکی از سوالات رایج درباره ارتودنسی این است که بهترین زمان شروع درمان چه سنی است. پاسخ به این سوال به نوع مشکل بستگی دارد.
اگر ناهنجاری مربوط به رشد فک باشد، بهترین زمان درمان قبل از بلوغ است؛ زیرا میتوان از رشد طبیعی کودک برای اصلاح فک استفاده کرد. معمولاً سن ۹ سالگی برای دختران و ۱۱ سالگی برای پسران زمان مناسبی برای شروع بررسی تخصصی است.
در مشکلاتی که فقط به دندانها مربوط میشود، محدودیت سنی وجود ندارد و حتی بزرگسالان نیز میتوانند درمان را انجام دهند. با این حال، سن حدود ۱۲ سالگی را میتوان زمان طلایی ارتودنسی دانست، زیرا بیشتر دندانهای دائمی روییدهاند و درمان سریعتر انجام میشود.
تشخیص زودهنگام در سنین ۶ تا ۱۰ سالگی میتواند از نیاز به جراحی فک در آینده جلوگیری کند.
متخصص ارتودنسی کیست؟
متخصص ارتودنسی دندانپزشکی است که پس از گذراندن دوره عمومی دندانپزشکی، آموزش تخصصی ارتودنسی را طی کرده باشد. در ایران این مسیر شامل ۶ سال تحصیل عمومی و سپس حدود ۳ سال دوره تخصصی است.
این متخصصان مهارت تشخیص ناهنجاریهای فکی، طراحی طرح درمان و انتخاب مناسبترین دستگاه ارتودنسی را دارند. مراجعه به متخصص ارتودنسی باعث میشود درمان دقیقتر، کوتاهتر و مؤثرتر انجام شود.
انواع دستگاههای ارتودنسی
به طور کلی دستگاههای ارتودنسی به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
ارتودنسی ثابت
در این روش دستگاه در طول درمان داخل دهان باقی میماند و بیمار نمیتواند آن را خارج کند. مهمترین اجزای آن براکت و سیم است که روی دندانها نصب میشود.
انواع ارتودنسی ثابت شامل:
- براکت فلزی
- براکت سرامیکی
- براکت خودقفلشونده (دیمون)
- سیستمهای Straight Wire
این روش رایجترین و دقیقترین نوع ارتودنسی است.
ارتودنسی متحرک
در این روش بیمار میتواند دستگاه را خارج کند. این دستگاهها که معمولاً «پلاک» نامیده میشوند، بیشتر در کودکان یا درمانهای ساده کاربرد دارند.
ارتودنسی نامرئی (الاینر شفاف)
یکی از جدیدترین روشها استفاده از قالبهای شفاف دیجیتالی است که به آن ارتودنسی نامرئی گفته میشود. این روش برای افرادی که نمیخواهند براکت دیده شود بسیار محبوب است.
اجزای اصلی ارتودنسی
دستگاههای ارتودنسی از اجزای مختلفی تشکیل شدهاند که هرکدام نقش خاصی دارند.
براکتها قطعات کوچکی هستند که روی دندانها چسبانده میشوند و سیم را نگه میدارند. سیم ارتودنسی با اعمال نیرو دندانها را به سمت موقعیت صحیح هدایت میکند.
بندهای فلزی معمولاً روی دندانهای آسیاب قرار میگیرند و نقش نگهدارنده دارند. الاستیکها نیز برای ایجاد نیروی حرکت دندان استفاده میشوند.
در مراحل اولیه درمان معمولاً از سیمهای نازک نیکل تیتانیوم استفاده میشود و در مراحل بعد سیمها ضخیمتر میشوند تا دندانها در موقعیت نهایی تثبیت شوند.
طول دوره درمان ارتودنسی چقدر است؟
مدت زمان درمان ارتودنسی به شدت ناهنجاری، سن بیمار و نوع دستگاه بستگی دارد.
به طور معمول دوره درمان بین چند ماه تا حدود دو سال و نیم متغیر است. در موارد پیچیده ممکن است زمان بیشتری لازم باشد. تشخیص مدت دقیق درمان تنها پس از معاینه تخصصی توسط ارتودنتیست امکانپذیر است.
آیا ارتودنسی درد دارد؟
بسیاری از افراد نگران درد ارتودنسی هستند. معمولاً پس از نصب براکتها یا تنظیم سیمها، بیمار ممکن است کمی درد یا فشار احساس کند.
این درد معمولاً چند ساعت بعد شروع میشود و بین دو تا چهار روز ادامه دارد و سپس از بین میرود. در صورت نیاز میتوان از مسکنهای ساده مانند استامینوفن استفاده کرد.
در واقع این درد نشانه حرکت دندانها و شروع فرآیند درمان است و کاملاً طبیعی محسوب میشود.
جدیدترین روشهای ارتودنسی
علم ارتودنسی در سالهای اخیر پیشرفت زیادی داشته است و روشهای مدرنتری معرفی شدهاند.
ارتودنسی دیجیتال
استفاده از اسکن سهبعدی و نرمافزارهای طراحی باعث شده طرح درمان دقیقتر و قابل پیشبینیتر شود.
الاینرهای شفاف
این روش با طراحی دیجیتال انجام میشود و برای مرتب کردن دندانها از قالبهای شفاف استفاده میشود که تقریباً دیده نمیشوند.
مینی اسکرو
پیچهای کوچک موقتی که به عنوان تکیهگاه برای حرکت دقیق دندانها استفاده میشوند و امکان درمانهای پیچیدهتر را فراهم میکنند.
ارتودنسی تسریع شده
برخی روشهای جدید تلاش میکنند زمان درمان را کاهش دهند و حرکت دندانها را سریعتر کنند.
اهمیت استفاده از ریتینر بعد از ارتودنسی
پس از پایان درمان، استفاده از نگهدارنده یا ریتینر بسیار مهم است. این وسیله از برگشت دندانها به موقعیت قبلی جلوگیری میکند.
عدم استفاده از ریتینر یکی از مهمترین دلایل بازگشت نامرتبی دندانها پس از درمان است.
مزایای ارتودنسی
ارتودنسی فقط برای زیبایی نیست و مزایای زیادی دارد:
- بهبود زیبایی لبخند
- افزایش اعتماد به نفس
- بهبود جویدن و صحبت کردن
- کاهش احتمال پوسیدگی
- جلوگیری از مشکلات فک
- افزایش سلامت لثه
به همین دلیل بسیاری از دندانپزشکان ارتودنسی را یک درمان عملکردی و درمانی میدانند نه فقط زیبایی.
جمعبندی
ارتودنسی یکی از مهمترین تخصصهای دندانپزشکی است که نقش بزرگی در سلامت دهان و زیبایی صورت دارد. این درمان میتواند مشکلات دندانی و فکی را اصلاح کند، عملکرد دهان را بهبود دهد و لبخندی زیباتر ایجاد کند.
با پیشرفت فناوری، روشهای ارتودنسی سریعتر، دقیقتر و راحتتر شدهاند و افراد در هر سنی میتوانند از آن بهره ببرند. مراجعه به موقع به متخصص ارتودنسی و انتخاب روش مناسب، مهمترین عامل موفقیت درمان است.
