واکسن آنفولانزا 2025: راهنمای کامل تزریق و عوارض
واکسن آنفولانزا ابزاری مؤثر و ایمن برای مقابله با یکی از شایعترین و خطرناکترین بیماریهای ویروسی فصلی است. اهمیت این واکسن فقط به محافظت فردی محدود نمیشود، بلکه با واکسیناسیون گسترده میتوان از همه گیری این بیماری در جامعه نیز جلوگیری کرد و جان هزاران نفر از افراد آسیبپذیر را نجات داد.
آنفولانزا یکی از شایعترین بیماریهای ویروسی تنفسی میباشد که سالانه میلیونها نفر در جهان به آن مبتلا میشوند. این بیماری اگرچه در بسیاری از افراد تنها باعث بروز علائم خفیف تا متوسط میشود، اما در گروههای پرخطر میتواند منجر به بستری شدن، عوارض شدید تنفسی، و حتی مرگ افراد شود. اهمیت موضوع زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم ویروس آنفولانزا بسیار متغیر بوده و هر ساله سویههای جدیدی از آن در گردش هستند. از این رو، واکسن آنفولانزا بهعنوان اصلیترین و مؤثرترین راه پیشگیری، نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت عمومی جامعه ایفا میکند.
این مقاله راهنمایی جامع برای آشنایی با واکسنهای آنفولانزا در ایران میباشد و به تمامی جنبههای مهم از جمله انواع واکسن موجود، بهترین زمان تزریق، گروههای پرخطر، عوارض جانبی، و نکات مهم قبل و بعد از تزریق میپردازد.
آنفولانزا چیست و چرا اهمیت دارد؟
آنفولانزا یک بیماری ویروسی تنفسی است که توسط ویروسهای خانواده Orthomyxoviridae ایجاد میشود. این ویروسها دارای سه تیپ اصلی A، B و C هستند که تیپ A و B شایعترین عامل بروز اپیدمیهای فصلی محسوب میشوند. ویژگی مهم ویروس آنفولانزا تغییر مداوم ساختار ژنتیکی و آنتیژنی آن است. همین تغییرات موجب میشود که ایمنی ناشی از ابتلای قبلی یا واکسیناسیون، پس از یک سال دیگر کارایی کافی نداشته باشد و افراد نیازمند تزریق سالانه واکسن باشند.
بالاترین میزان شیوع آنفولانزا معمولاً در فصول سرد سال یعنی پاییز و زمستان مشاهده میشود. در ایران نیز اپیدمیهای آنفولانزا عمدتاً از مهرماه آغاز شده و تا اسفند و حتی اوایل فروردین ادامه دارند. بنابراین تزریق به موقع واکسن، نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا و کاهش شدت بیماری دارد.
چرا واکسن آنفولانزا مهم است؟
اگرچه آنفولانزا در بسیاری از افراد تنها به شکل سرماخوردگی شدید بروز میکند، اما در برخی دیگر ممکن است منجر به ذاتالریه، تشدید بیماریهای قلبی و ریوی، یا حتی مرگ شود. واکسیناسیون سالانه آنفولانزا با مزایای متعددی همراه است:
- کاهش ۴۰ تا ۶۰ درصدی خطر ابتلا به بیماری
- کاهش ۳۱ درصدی خطر مرگ ناشی از آنفولانزا در بزرگسالان
- کاهش تا ۸۲ درصدی بستری در بخش مراقبتهای ویژه (ICU)
- کاهش ۶۰ درصدی نیاز به بستری در بیمارستان
- کاهش متوسط ۴ روزه در طول مدت بستری در موارد شدید
علاوه بر این، واکسیناسیون گسترده نه تنها از فرد واکسینهشده محافظت میکند بلکه با کاهش گردش ویروس در جامعه، به شکل غیرمستقیم از افراد آسیبپذیر مانند نوزادان، سالمندان و بیماران مزمن نیز محافظت خواهد کرد.
چه کسانی باید حتماً واکسن آنفولانزا دریافت کنند؟
اگرچه واکسن آنفولانزا برای همه افراد بالای ۶ ماه توصیه میشود، اما برخی گروهها بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری شدید قرار دارند و باید حتماً واکسینه شوند.
گروههای پرخطر
- افراد بالای ۵۰ سال (احتمال مرگ ۶ برابر بیشتر)
- کادر درمان و پرستاران به دلیل تماس نزدیک با بیماران
- مبتلایان به دیابت (خطر مرگ ۶ برابر)
- بیماران قلبی و عروقی (خطر مرگ ۱۰ برابر)
- بیماران مبتلا به سرطان
- افراد مبتلا به بیماریهای ریوی و آسم
- بیماران با اختلالات متابولیک یا خودایمنی
- افراد با چاقی مفرط (BMI بالاتر از ۴۰)
- زنان باردار در هر مرحله از بارداری
گروههای در معرض خطر مرگ
- کودکان زیر ۵ سال (بهویژه زیر ۲ سال)
- سالمندان بالای ۶۵ سال
- زنان باردار تا ۲ هفته پس از زایمان
- افراد با بیماریهای مزمن مانند نارسایی کلیه، بیماری کبدی یا نقص ایمنی
انواع واکسنهای آنفولانزا در ایران
در ایران چند نوع واکسن آنفولانزا موجود است که از لحاظ روش تولید، مواد تشکیلدهنده و محدوده سنی تفاوت دارند:
-
اینفلووک (Influvac)
- ساخت: هلند
- نوع: ویروس غیرفعال (Subunit)
- سن مجاز: بالای ۶ ماه
- مزایا: کمترین عوارض جانبی
-
فلوگارد (FluGard)
- ساخت: ایران
- نوع: واکسن نوترکیب (فاقد پروتئین تخممرغ)
- سن مجاز: بالای ۱۸ سال
- مزایا: مناسب افراد حساس به تخممرغ
-
واکسیگریپ (Vaxigrip)
- ساخت: فرانسه
- نوع: ویروس غیرفعال تکهشده (Split)
- سن مجاز: بالای ۶ ماه
- ویژگی: حاوی تیومرسال بهعنوان نگهدارنده
انتخاب بهترین واکسن به شرایط فردی، سابقه حساسیت و گروه سنی بستگی دارد.
بهترین زمان تزریق واکسن
بهترین زمان برای واکسیناسیون آنفولانزا در ایران ۱۰ شهریور تا ۱۰ آبانماه است. این بازه زمانی کمک میکند تا ایمنی بدن پیش از شروع موج اصلی بیماری شکل بگیرد. البته در صورت عدم تزریق در این زمان، واکسن همچنان تا پایان زمستان میتواند مفید باشد.
دستورالعمل تزریق واکسن
در بزرگسالان
- دوز: ۰٫۵ میلیلیتر
- محل تزریق: عضله دلتوئید بازو
در کودکان
- ۶ ماه تا ۱۷ سال: ۰٫۵ میلیلیتر
- ۶ تا ۳۵ ماه (واکسیگریپ): ۰٫۲۵ میلیلیتر
- کودکان زیر ۹ سال: در اولین سال تزریق نیاز به دوز یادآور پس از ۴ هفته دارند.
عوارض جانبی واکسن آنفولانزا
اکثر افراد تنها عوارض خفیف و گذرایی را تجربه میکنند که طی ۲ تا ۳ روز خودبهخود برطرف میشوند.
عوارض شایع
- درد و قرمزی در محل تزریق
- سردرد
- درد عضلانی و خستگی
- تب خفیف
عوارض کمتر شایع
- واکنشهای آلرژیک شدید
- تورم غدد لنفاوی
- سرگیجه یا تهوع
موارد منع مصرف
منعهای مطلق
- حساسیت شدید به واکسن یا اجزای آن
- حساسیت به تخممرغ (در واکسنهای حاوی پروتئین تخممرغ)
- ابتلا به بیماری فبریل حاد (مانند تب بالا)
موارد احتیاط
- سابقه سندرم گیلنباره
- اختلالات انعقادی
- بیماران با سرکوب سیستم ایمنی
واکسن آنفولانزا در دوران بارداری
خبر خوب برای مادران این است که تمامی واکسنهای آنفولانزای غیرفعال در تمام مراحل بارداری قابل استفاده هستند و هیچ خطری برای جنین ندارند. همچنین تزریق در دوران شیردهی نیز مجاز است و حتی میتواند از طریق انتقال آنتیبادیها به نوزاد شیرخوار کمک کند.
تداخلات دارویی مهم
- متوتروکسات: بهتر است دو هفته قبل و بعد از تزریق واکسن مصرف نشود.
- ریتوکسیمب: نیاز به فاصله حداقل دو هفته دارد.
- فینگولیمود: ممکن است باعث کاهش اثربخشی واکسن شود.
تزریق همزمان واکسن آنفولانزا با سایر واکسنها بلامانع است، مشروط بر آنکه در اندامهای متفاوت تزریق شوند. همچنین تزریق همزمان با واکسن کرونا نیز مانعی ندارد.
شرایط نگهداری واکسن
- دمای مناسب: ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد
- باید دور از نور مستقیم خورشید نگهداری شود.
- هرگز نباید منجمد گردد، زیرا اثربخشی خود را از دست میدهد.
نکات مهم قبل و بعد از تزریق
قبل از تزریق
- مشورت با پزشک
- اطلاعرسانی در مورد سابقه حساسیت یا بیماری خاص
- بررسی وضعیت سلامت عمومی
بعد از تزریق
- حضور حداقل ۱۵ دقیقه در مرکز درمانی برای پایش واکنشهای احتمالی
- توجه به علائم حساسیت یا مشکلات تنفسی
- در صورت انجام آزمایش خون در روزهای بعد، پزشک را در جریان تزریق واکسن قرار دهید.
پرسشهای متداول
آیا واکسن آنفولانزا ۱۰۰٪ مؤثر است؟
خیر. میزان اثربخشی آن حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد است، اما مهمترین مزیت آن کاهش شدت بیماری و جلوگیری از عوارض خطرناک است.
آیا ممکن است پس از تزریق، به آنفولانزا مبتلا شوم؟
بله. اگر بلافاصله قبل یا بعد از واکسیناسیون در معرض ویروس قرار بگیرید، امکان ابتلا وجود دارد. با این حال شدت بیماری به مراتب کمتر خواهد بود.
چه زمانی ایمنی ایجاد میشود؟
تقریباً ۲ تا ۳ هفته پس از تزریق ایمنی کافی ایجاد میشود و تا حدود ۶ ماه تا یک سال ماندگاری دارد.
نتیجهگیری
واکسن آنفولانزا ابزاری مؤثر و ایمن برای مقابله با یکی از شایعترین و خطرناکترین بیماریهای ویروسی فصلی است. اهمیت این واکسن فقط به محافظت فردی محدود نمیشود، بلکه با واکسیناسیون گسترده میتوان از همه گیری این بیماری در جامعه نیز جلوگیری کرد و جان هزاران نفر از افراد آسیبپذیر را نجات داد.
در ایران، انواع مختلفی از واکسن آنفولانزا موجود است و انتخاب بهترین گزینه باید بر اساس سن، شرایط پزشکی و مشورت با پزشک صورت گیرد. رعایت زمان مناسب تزریق، توجه به موارد منع مصرف و نگهداری صحیح واکسن، کلید موفقیت در این فرایند هستند.
به یاد داشته باشید که واکسیناسیون آنفولانزا اقدامی مسئولانه است؛ اقدامی که نه تنها از سلامت شما محافظت میکند بلکه به کاهش بار بیماری در جامعه کمک خواهد کرد.
