بیوگرافی سید عباس عراقچی
سید عباس عراقچی را میتوان از چهرههای حرفهای و باسابقه سیاست خارجی ایران دانست؛ دیپلماتی که از سطوح کارشناسی تا عالیترین جایگاه وزارت امور خارجه مسیر طولانی و متنوعی را طی کرده است. تجربه میدانی در جنگ، فعالیت پژوهشی، سفارت در کشورهای مهم آسیایی و نقشآفرینی در مذاکرات پیچیده هستهای، مجموعهای از مهارتها و تجربیات را برای او رقم زده است.
بیوگرافی سید عباس عراقچی؛ از جبهههای جنگ تا وزارت امور خارجه
سید عباس عراقچی یکی از چهرههای شناختهشده دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران می باشد که در سالهای اخیر بهعنوان وزیر امور خارجه در دولت چهاردهم فعالیت میکند. او متولد ۱۴ آذر ۱۳۴۱ در تهران است و مسیر حرفهای خود را از سالهای پایانی جنگ ایران و عراق تا عالیترین سطوح سیاست خارجی کشور طی کرده است. ترکیب تجربه میدانی، سابقه دانشگاهی و حضور مستمر در مذاکرات حساس بینالمللی، از او شخصیتی تأثیرگذار در عرصه سیاست خارجی ایجاد کرده است.
زندگی شخصی و پیشینه خانوادگی
عراقچی در خانوادهای سنتی و مذهبی در تهران به دنیا آمد. خانواده او عمدتاً در حوزه تجارت و بازرگانی فعالیت می کردند و پدربزرگش از تاجران فرش بود. او در ۱۷ سالگی پدر خود را از دست داد؛ اتفاقی که به گفته نزدیکانش نقش مهمی در شکلگیری روحیه مسئولیتپذیر و جدی او داشت. وی دارای چند خواهر و برادر است و برخی اعضای خانوادهاش در حوزههای اقتصادی و صنفی فعال بودهاند.
تحصیلات و فعالیتهای علمی
عراقچی دانشآموخته کارشناسی روابط بینالملل از دانشکده روابط بینالملل وزارت امور خارجه است. او سپس کارشناسی ارشد علوم سیاسی را در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی به پایان رساند و دکترای اندیشههای سیاسی خود را از دانشگاه کنت دریافت کرد.
در کنار فعالیت اجرایی، او سالها در حوزه آموزش و پژوهش فعالیت کرده است. عضویت در هیئت علمی دانشکده روابط بینالملل، تدریس در دانشگاه تهران و دانشگاه عالی دفاع ملی و همکاری با مراکز پژوهشی سیاست خارجی از جمله فعالیتهای علمی اوست. عراقچی همچنین در مقاطعی بهعنوان پژوهشگر برگزیده وزارت امور خارجه انتخاب شده و در نشریات تخصصی حوزه روابط بینالملل نقش داشته است.
آغاز فعالیت سیاسی و دیپلماتیک
فعالیت حرفهای عراقچی در وزارت امور خارجه از سال ۱۳۶۷ آغاز شد. پیش از آن، او در دوران جنگ ایران و عراق عضو سپاه پاسداران بود. ورود او به دستگاه دیپلماسی همزمان با دورهای بود که سیاست خارجی ایران در حال بازتعریف جایگاه خود در منطقه و جهان بود.
در دهه ۱۳۷۰ و اوایل دهه ۱۳۸۰، عراقچی در سمتهای مختلفی از جمله معاون سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان همکاری اسلامی، مدیرکل مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی و رئیس اداره اروپای غربی فعالیت کرد. این دوره، مرحله تثبیت جایگاه حرفهای او در ساختار وزارت خارجه به شمار میآید.
سفارت در فنلاند و ژاپن
عراقچی بین سالهای ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ سفیر ایران در فنلاند و همزمان سفیر آکردیته در استونی بود. پس از چند سال فعالیت در مرکز، در سال ۱۳۸۶ بهعنوان سفیر ایران در ژاپن منصوب شد و تا سال ۱۳۹۰ در این کشور فعالیت کرد. دوره سفارت او در توکیو با تلاش برای گسترش روابط اقتصادی و سیاسی تهران–توکیو همراه بود و تجربهای مهم در کارنامه دیپلماتیکش محسوب میشود.
نقش کلیدی در مذاکرات هستهای
نام عراقچی بیش از هر چیز با مذاکرات هستهای ایران گره خورده است. او از سال ۱۳۹۲ با حکم محمدجواد ظریف به عضویت تیم مذاکرهکننده هستهای ایران درآمد و بهعنوان معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه فعالیت کرد. در مذاکرات ایران با گروه ۱+۵، عراقچی یکی از مذاکرهکنندگان ارشد بود و پس از ظریف، نفر دوم هیئت ایرانی به شمار میرفت.
این مذاکرات در نهایت به توافق تاریخی برجام در سال ۲۰۱۵ منجر شد. عراقچی از مدافعان جدی این توافق بوده و آن را دستاوردی مهم در تثبیت حق غنیسازی ایران در چارچوب حقوق بینالملل دانسته است. او معتقد است که برجام علاوه بر جنبه فنی، سطح بلوغ سیاسی و گفتوگو در جامعه ایران را نیز افزایش داد.
معاونت سیاسی و مذاکرات وین
پس از تغییر ساختار وزارت امور خارجه در سال ۱۳۹۶، عراقچی بهعنوان معاون سیاسی وزیر امور خارجه منصوب شد و تا سال ۱۴۰۰ در این سمت باقی ماند. در این دوره، او مسئولیت مستقیم پیگیری مذاکرات برای احیای برجام در وین را بر عهده داشت. حضور فعال در نشستهای کمیسیون مشترک برجام و گفتوگو با نمایندگان اتحادیه اروپا، روسیه، چین و کشورهای اروپایی از جمله اقدامات او در این مقطع بود.
وزارت امور خارجه در دولت چهاردهم
در سال ۱۴۰۳، عراقچی بهعنوان وزیر پیشنهادی امور خارجه به مجلس شورای اسلامی معرفی شد و توانست رأی اعتماد اکثریت نمایندگان را کسب کند. انتخاب او بهعنوان وزیر، نشانهای از تداوم رویکرد دیپلماسی فعال و تجربهمحور در سیاست خارجی ایران تلقی شد.
در دوران وزارت، او بر «دیپلماسی کمهزینه و واقعگرایانه» تأکید کرده و مذاکره را مسیر کمخطرتر در مقایسه با تقابل نظامی دانسته است. عراقچی همچنین در تحولات منطقهای، از جمله مسائل مربوط به غزه، افغانستان و روابط ایران با اروپا و آمریکا، مواضع صریحی اتخاذ کرده است.
دیدگاهها و رویکرد سیاسی
عراقچی خود را پایبند به سیاستهای کلان نظام جمهوری اسلامی و مصوبات مجلس میداند. او تأکید کرده که دیپلماسی زمانی معنا دارد که در چارچوب اصول و منافع ملی حرکت کند. از نگاه او، مذاکره نه نشانه ضعف بلکه ابزاری برای مدیریت تعارض و کاهش هزینههاست.
او همچنین در سخنرانیها و مصاحبههایش بر اهمیت «قدرت مذاکره» و مهارت چانهزنی حرفهای تأکید دارد؛ موضوعی که در کتابش با همین عنوان نیز به آن پرداخته است.
آثار و تألیفات
عراقچی علاوه بر فعالیت سیاسی، نویسنده چندین کتاب تخصصی در حوزه دیپلماسی و روابط بینالملل است. از جمله آثار او میتوان به «راز سر به مهر»، «دیپلماسی آبهای فرامرزی»، «ایران تایشی» و «قدرت مذاکره» اشاره کرد. در کتاب «قدرت مذاکره»، او تجربیات خود از مذاکرات هستهای و شیوههای عملی گفتوگو در سطح بینالمللی را تشریح کرده است؛ اثری که بهعنوان منبعی آموزشی در حوزه دیپلماسی مورد توجه قرار گرفته است.
جمعبندی
سید عباس عراقچی را میتوان از چهرههای حرفهای و باسابقه سیاست خارجی ایران دانست؛ دیپلماتی که از سطوح کارشناسی تا عالیترین جایگاه وزارت امور خارجه مسیر طولانی و متنوعی را طی کرده است. تجربه میدانی در جنگ، فعالیت پژوهشی، سفارت در کشورهای مهم آسیایی و نقشآفرینی در مذاکرات پیچیده هستهای، مجموعهای از مهارتها و تجربیات را برای او رقم زده است.
کارنامه عباس عراقچی نشان میدهد که دیپلماسی در جمهوری اسلامی ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند ترکیب دانش تخصصی، تجربه میدانی و توان چانهزنی می باشد ؛ ویژگیهایی که عراقچی تلاش کرده در طول فعالیت حرفهای خود آنها را به کار گیرد.
